Column

Kringloop communicatie

Ik heet Denise Ghering, ben docent en ontwerper. Sinds vorig jaar lid van CNA

Het schrijven van een column voor leden van het Communicatie Netwerk Amsterdam is een uitdaging. Een kans om als ontwerper, het gebruik van opvallende woordkeuzes of uitdrukkingen in een tekst te belichten. Het schrijven van een column over het merkwaardige gebruik van taal en beeld.

Op de middelbare school werd ik gefascineerd door het toepassen van contaminaties in een verhaal. De docent daagde ons uit er zelf een aantal te verzinnen.
De letterlijke betekenis van het woord contaminatie: een besmetting of een vervuiling.
Wikipedia omschrijft de betekenis als volgt: een verhaspeling van twee woorden of uitdrukkingen met een verwante betekenis waardoor een verkeerd nieuw woord of een verkeerde uitdrukking ontstaat. Zoals het woord ‘optelefoneren’ dat samengevoegd is uit de woorden ‘opbellen’ en ‘telefoneren’. Als vlijtige leerling leerde ik niet alleen de betekenis van het woord contaminatie uit mijn hoofd, maar verzon er zelf spontaan nieuwe contaminaties bij.

De betekenis van woorden in teksten en slagzinnen in een artikel, een boek, een commercial en dialogen in een interview zijn van belang wanneer je als ontwerper of tekstschrijver een verhaal leesbaar wilt maken.
Typografische detaillering in de vorm van extra accentuering van de schrijfwijze en zetwijze is een Nederlandse specialisatie. Spelen met bold, cursief, kleinkapitalen, condensed- en extended accenten in een tekst zijn typisch ‘Dutch Design’. Het maakt een ogenschijnlijk saaie tekst levendig leesbaar of de hindernissen dagen de lezer uit er echt voor te gaan zitten.

Het typograferen van contaminaties is niet eenvoudig. Het is een nieuw woord en de betekenis is vaak dubbel. Typografische ‘spielerij’ zorgt ervoor dat je een illustratie of cartoon nodig hebt om de tekst kracht bij te zetten.

Tegenwoordig valt het mij op dat nieuwe contaminaties ontstaan uit een behoefte een tekort aan woorden op te vangen door gewoon maar twee woorden aan elkaar te koppelen die juist van oorsprong erg ver uit elkaar liggen en niets met elkaar te maken hebben. Bijvoorbeeld het woord: klimaatpaus.
De betekenis van het woord klimaat is de gemiddelde weerstoestand over een periode van dertig jaar. Het klimaat is een onderzoeksobject van de klimatologie.
De betekenis van het woord Paus is het hoofd van de Rooms Katholieke kerk.
De benaming is afkomstig uit het Oud Grieks: nànnaç, pappas, later gelatiniseerd tot papa in de betekenis van vader.

Het vreemde geval: één keer gebruikt door een politicus om zijn collega op relativerende wijze te omschrijven en iedereen twittert het direct door en past het woord toe alsof het al in het woordenboek opgenomen is.

Vrijheid van woord uiting in plaats van vrijheid van meningsuiting of schiet onze taal tekort en is het een modegril van korte duur die weer verdwijnt?

Ik noem het kringloop communicatie. Het woord ‘klimaat’ koppelen aan het woord ‘paus’ heeft niets met de oorspronkelijk betekenis van de beide woorden te maken. ‘Verouderde’ woorden plak je te pas en te onpas aan elkaar. Als ‘nieuw’ woord heeft het samengevoegde woord een nieuwe betekenis.
KlimaatPaus, KLIMAATpaus, weervader……een Papa’s onderzoeksobject van het weer…..

 

Denise Ghering

Ik geef mijn pen door aan Berthilde Lammertink